του Πέτρου Ιωαννίδη και της Αναστασίας Θωμά
Η «έρευνα για τη δημοκρατία» πραγματοποιήθηκε από την aboutpeople για λογαριασμό του Progressive Lab στην Ελλάδα, τη Γαλλία, τη Σουηδία, τη Ρουμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Συνολικά 5.043 άτομα με δικαίωμα ψήφου, απάντησαν σε μια σειρά ερωτήσεων για τη δημοκρατία, τη λειτουργία του κοινοβουλευτισμού και την εμπιστοσύνη στους θεσμούς. Στόχος της έρευνάς μας ήταν να αναδειχτεί μέσα από τη συγκριτική μελέτη των απαντήσεων, ποιες είναι οι κοινές στάσεις των πολιτών στις πέντε χώρες, αλλά και πού έχουμε εθνικές διαφοροποιήσεις στις τοποθετήσεις για τη δημοκρατία και τα προβλήματά της. Η συλλογή στοιχείων πραγματοποιήθηκε το διάστημα 25 Νοεμβρίου έως 16 Δεκεμβρίου 2025 μέσω αυτοσυμπληρούμενων διαδικτυακών ερωτηματολογίων (CAWI).
Οικονομική κατάσταση και πολιτική ενασχόληση
Σχετικά με την προσωπική οικονομική κατάσταση, οι πολίτες δηλώνουν κυρίως δυσαρεστημένοι στην Ελλάδα (55%), στη Ρουμανία (42,4%) και τη Σουηδία (40,1%). Αντίθετα, υψηλότερα ποσοστά ικανοποίησης καταγράφονται στο Ηνωμένο Βασίλειο (57,2%) και τη Γαλλία (44,5%).
Αναφορικά με την πολιτική ενασχόληση, οι πολίτες που δηλώνουν ότι συζητούν πολιτικά θέματα «συχνά» με τον περίγυρό τους εντοπίζονται σε υψηλότερο ποσοστό στην Ελλάδα (40,6%). Στις υπόλοιπες χώρες, τα υψηλότερα ποσοστά συγκεντρώνονται στην επιλογή «περιστασιακά», με πρώτη τη Σουηδία (47,7%), ακολουθούμενη από το Ηνωμένο Βασίλειο (45%), τη Γαλλία (44,5%) και τη Ρουμανία (42,8%).
Εκλογική συμπεριφορά και εγγύτητα στα κόμματα
Ως προς την εγγύτητα με το κόμμα που ψήφισαν στις τελευταίες εθνικές εκλογές, υψηλότερα ποσοστά πολιτών που δηλώνουν ότι αισθάνονται «πολύ & αρκετά» κοντά καταγράφονται στη Σουηδία (63,4%), τη Γαλλία (53,2%) και το Ηνωμένο Βασίλειο (51,1%). Αντιθέτως, στην Ελλάδα η πλειοψηφία δηλώνει ότι αισθάνεται «όχι και τόσο & καθόλου» κοντά στο κόμμα που ψήφισε (55,2%), ενώ αντίστοιχη εικόνα καταγράφεται και στη Ρουμανία (53%).
Σε ό,τι αφορά στη σταθερότητα της ψήφου, η πλειοψηφία των πολιτών δηλώνει ότι κάνει διαφορετικές επιλογές ανάλογα με την περίσταση. Το υψηλότερο ποσοστό καταγράφεται στη Ρουμανία (63,9%), ακολουθεί η Ελλάδα (61,3%) και το Ηνωμένο Βασίλειο (54,1%), ενώ στη Σουηδία το αντίστοιχο ποσοστό ανέρχεται σε 48,8%. Στη Γαλλία, οι απαντήσεις εμφανίζονται πιο μοιρασμένες, με το 47,1% να δηλώνει ότι κάνει διαφορετικές επιλογές ανάλογα με την περίσταση και το 43,6% να δηλώνει ότι ψηφίζει πάντα το ίδιο κόμμα.
Στάσεις απέναντι στη δημοκρατία και σε αυταρχικά καθεστώτα
Η άποψη ότι, παρά τα προβλήματά της, δεν υπάρχει καλύτερο πολίτευμα από τη δημοκρατία συγκεντρώνει υψηλά ποσοστά συμφωνίας και στις πέντε χώρες (μέσος όρος[i] 5 χωρών: 71,9% συμφωνία έναντι 20,9% διαφωνίας). Συγκεκριμένα, συμφωνεί το 78,8% στην Ελλάδα, το 74,6% στο Ηνωμένο Βασίλειο, το 71,2% στη Σουηδία, το 68% στη Ρουμανία και το 67,1% στη Γαλλία. Το υψηλότερο ποσοστό διαφωνίας καταγράφεται στη Ρουμανία (27,1%) και το χαμηλότερο στην Ελλάδα (16,3%).
Η ικανοποίηση, ωστόσο, από τον τρόπο που λειτουργεί η δημοκρατία στην κάθε χώρα καταγράφει σημαντικές διαφοροποιήσεις. Στον γενικό μέσο όρο των χωρών αυτών, το 56,8% των ερωτηθέντων δηλώνει δυσαρεστημένο, ενώ το 40% εμφανίζεται ικανοποιημένο. Η Ελλάδα παρουσιάζει την πιο αρνητική εικόνα, καθώς το 76% των πολιτών δηλώνει δυσαρεστημένο και μόλις το 22,7% ικανοποιημένο. Παρόμοια τάση υψηλής δυσαρέσκειας παρατηρείται στη Γαλλία με 67,6% και στη Ρουμανία με 66,3%. Αντίθετα, η Σουηδία και το Ηνωμένο Βασίλειο είναι οι μόνες χώρες όπου η ικανοποίηση υπερτερεί της δυσαρέσκειας, με ποσοστά 64,1% και 53,2% αντίστοιχα.
Σχετικά με την άποψη ότι σε ορισμένες περιπτώσεις η δικτατορία είναι ίσως προτιμότερη από τη δημοκρατία, η πλειοψηφία των πολιτών διαφωνεί σε όλες τις χώρες με τον μέσο όρο διαφωνίας των πέντε χωρών να διαμορφώνεται στο 73,5%. Συγκεκριμένα, διαφωνεί το 79,9% στην Ελλάδα, το 75% στη Σουηδία, το 74,8% στη Γαλλία, το 70,9% στο Ηνωμένο Βασίλειο και το 66,8% στη Ρουμανία. Η υψηλότερη αποδοχή αυτής της άποψης παρατηρείται στη Ρουμανία με 29,8% και η χαμηλότερη στην Ελλάδα με 16,6%.
Σε ό,τι αφορά στην αποδοχή ενός ικανού και αποτελεσματικού ηγέτη που θα περιόριζε τα δημοκρατικά δικαιώματα και δεν θα λογοδοτούσε στους πολίτες, η πλειοψηφία στο σύνολο διαφωνεί (μέσος όρος: 68,9%). Τα ποσοστά διαφωνίας ανέρχονται σε 81,2% στην Ελλάδα, 70,4% στη Σουηδία, 65,9% στη Γαλλία, 65,3% στο Ηνωμένο Βασίλειο και 61,8% στη Ρουμανία. Τα ποσοστά συμφωνίας στη Ρουμανία είναι τα υψηλότερα (35,2%) και στην Ελλάδα τα χαμηλότερα (16%).
Πυλώνες και απειλές για τη δημοκρατία
Σχετικά με τους πυλώνες και τις απειλές για τη λειτουργία της δημοκρατίας, στην κατηγορία των πολιτικών κομμάτων, η Σουηδία παρουσιάζει την ισχυρότερη θεσμική εμπιστοσύνη με το 41,3% να τα θεωρεί πυλώνα και μόλις το 14,5% απειλή. Στο Ηνωμένο Βασίλειο το 37,1% τα βλέπει ως πυλώνα έναντι 20,5% που τα θεωρεί απειλή, ενώ στην Ελλάδα τα αντίστοιχα ποσοστά είναι 34,6% (πυλώνας) και 26,5% (απειλή). Στη Ρουμανία η εικόνα είναι αντεστραμμένη με 26,2% να τα θεωρεί πυλώνα και 34,7% απειλή, ενώ στη Γαλλία τα ποσοστά είναι 23,1% και 29,8% αντίστοιχα.
Όσον αφορά στις ΜΚΟ, η Γαλλία (32,4%), η Ρουμανία (31,3%) και το Ηνωμένο Βασίλειο (31,1%) τις αναγνωρίζουν ως πυλώνα. Αντίθετα, στην Ελλάδα οι ΜΚΟ θεωρούνται απειλή από το 41,4% των πολιτών και πυλώνας από μόλις το 11,3%. Η Σουηδία παρουσιάζει περίπου μοιρασμένες απαντήσεις: (18,2% πυλώνας και 16,3% απειλή).
Αναφορικά με τα ΜΜΕ, η Ρουμανία καταγράφει το υψηλότερο ποσοστό αποδοχής ως πυλώνα με 32,5%. Στην Ελλάδα σημειώνεται η πλέον αρνητική εικόνα, με το 53% των ερωτηθέντων να θεωρεί τα Μέσα Ενημέρωσης απειλή και μόνο το 15,3% να τα αναγνωρίζει ως πυλώνα. Στις υπόλοιπες χώρες, η αντίληψη των ΜΜΕ ως απειλής διαμορφώνεται στο 30,2% για το Ηνωμένο Βασίλειο, 28,1% για τη Γαλλία και 26,1% για τη Σουηδία.
Στην κατηγορία των social media, η πλειοψηφία των πολιτών σε όλες τις χώρες τα αντιλαμβάνεται ως απειλή, με το Ηνωμένο Βασίλειο (50,1%) και τη Γαλλία (48,2%) να προηγούνται. Ακολουθούν η Σουηδία (39,2%), η Ελλάδα (36,8%) και η Ρουμανία (33%). Τα ποσοστά τους ως πυλώνες παραμένουν χαμηλά, με τη Ρουμανία να σημειώνει το υψηλότερο (25,5%) και τη Γαλλία το χαμηλότερο (12,1%).
Η τεχνητή νοημοσύνη (AI) αξιολογείται κυρίως ως απειλή, ιδιαίτερα στο Ηνωμένο Βασίλειο (51,6%) και τη Γαλλία (49,3%). Στη Σουηδία το 38,8% τη θεωρεί απειλή, στην Ελλάδα το 38,5% και στη Ρουμανία το 34,7%. Ως πυλώνας συγκεντρώνει τα χαμηλότερα ποσοστά στην Ελλάδα (8,5%) και στη Γαλλία (9,3%).
Τέλος, οι ελίτ συγκεντρώνουν τα υψηλότερα ποσοστά «απειλής». Στην Ελλάδα, το 67,2% τις θεωρεί απειλή για τη δημοκρατία, ποσοστό που αποτελεί την υψηλότερη αρνητική καταγραφή συνολικά σε αυτή την ενότητα. Στο Ηνωμένο Βασίλειο το ποσοστό απειλής αγγίζει το 50%, στη Γαλλία το 43%, στη Ρουμανία το 37,7% και στη Σουηδία το 33,5%. Το υψηλότερο ποσοστό αποδοχής των ελίτ ως πυλώνα καταγράφεται στη Ρουμανία (22,8%) και το χαμηλότερο στην Ελλάδα (3,5%).
Εμπιστοσύνη σε θεσμούς
Σε επίπεδο μέσου όρου, η Ευρωπαϊκή Ένωση συγκεντρώνει την υψηλότερη αποδοχή με 42,9%, με τη Ρουμανία και τη Σουηδία να καταγράφουν τα υψηλότερα ποσοστά (47,7% και 45,1% αντίστοιχα), ενώ η Ελλάδα ακολουθεί με 41,3% και η Γαλλία με 37,4%. Σημαντικό έρεισμα διατηρεί ο θεσμός του Αρχηγού του Κράτους, ο οποίος με μέσο όρο 39,8% παρουσιάζει την ισχυρότερη εικόνα του στο Ηνωμένο Βασίλειο (53,3%), ενώ ο Πρωθυπουργός ως θεσμός καταγράφει το υψηλότερο ποσοστό του στη Σουηδία (42,9%) και την Ελλάδα (39,8%). Έπεται το Η. Βασίλειο (32%), η Γαλλία (31,4%), ενώ στην τελευταία θέση βρίσκεται η Ρουμανία (28,8%).
Όσον αφορά στην εκτελεστική και νομοθετική εξουσία, η Κυβέρνηση και το Κοινοβούλιο κινούνται σε παρόμοια επίπεδα εμπιστοσύνης, με μέσους όρους 34,6% και 34,1% αντίστοιχα. Η Σουηδία αναδεικνύεται η χώρα με την ισχυρότερη εμπιστοσύνη και στους δύο αυτούς θεσμούς (κυβέρνηση:43,2%, κοινοβούλιο: 47,2%), ενώ στον αντίποδα η Ρουμανία εμφανίζει τη χαμηλότερη αποδοχή για το Κοινοβούλιο (21,8%) και την Κυβέρνηση (26,4%). Στην Ελλάδα, η εμπιστοσύνη στην Κυβέρνηση διαμορφώνεται στο 39,5%, ποσοστό λίγο υψηλότερο από το 35,5% που συγκεντρώνει το Κοινοβούλιο. Παράλληλα, τα πολιτικά κόμματα αποτελούν τον θεσμό με τη χαμηλότερη εμπιστοσύνη διεθνώς, με μέσο όρο μόλις 24%. Η Σουηδία αποτελεί την εξαίρεση στον κανόνα, καθώς καταγράφει το υψηλότερο ποσοστό εμπιστοσύνης που φτάνει το 35,4%, ενώ ακολουθεί το Ηνωμένο Βασίλειο με 28,4%. Στις υπόλοιπες χώρες η εικόνα είναι σημαντικά πιο επιβαρυμένη. Στην Ελλάδα, η εμπιστοσύνη στα πολιτικά κόμματα περιορίζεται στο 20,4%, ενώ στη Γαλλία το ποσοστό υποχωρεί στο 18,6%. Τη χαμηλότερη επίδοση της έρευνας σημειώνει η Ρουμανία, όπου μόλις το 17,1% των πολιτών δηλώνει ότι εμπιστεύεται τα κόμματα στη χώρα του.
Αναφορικά με την εμπιστοσύνη στους ελεγκτικούς θεσμούς, τα στοιχεία της έρευνας αναδεικνύουν σημαντικές διακυμάνσεις ανάμεσα στις πέντε χώρες, με τη Δικαιοσύνη να συγκεντρώνει 39,7%. Η Σουηδία ηγείται με 55,1%, ακολουθούμενη από το Ηνωμένο Βασίλειο (46,4%) και τη Γαλλία (40,7%), ενώ στην Ελλάδα το ποσοστό διαμορφώνεται στο 30,9% και στη Ρουμανία υποχωρεί στο 25,5%.
Οι Ανεξάρτητες Αρχές συγκεντρώνουν γενικό μέσο όρο 36,7%. Η υψηλότερη εμπιστοσύνη καταγράφεται στο Ηνωμένο Βασίλειο (40,9%) και τη Σουηδία (38,1%), ενώ έπονται η Γαλλία (36%) και η Ρουμανία (35,8%), με την Ελλάδα να βρίσκεται στην τελευταία θέση της κατάταξης με 32,8%.
Ιδιαίτερη δυναμική παρουσιάζουν οι Δημοτικές Αρχές (Μ.Ο: 37,2%), οι οποίες στη Γαλλία συγκεντρώνουν την πλειοψηφία των πολιτών με 53,3%. Στις υπόλοιπες χώρες, τα ποσοστά διαμορφώνονται στο 40,3% για τη Σουηδία, 33,1% για το Ηνωμένο Βασίλειο και 31,6% για τη Ρουμανία, ενώ στην Ελλάδα η εμπιστοσύνη περιορίζεται στο 27,7%.
Στον αντίποδα, τα Συνδικάτα και τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης που βρίσκονται χαμηλά στην κλίμακα με τους μέσους όρους (32,2% και 26,5% αντίστοιχα). Στα Συνδικάτα, η Σουηδία καταγράφει την υψηλότερη εμπιστοσύνη (45,1%), ενώ η Ελλάδα τη χαμηλότερη (17,7%). Τη μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στα Μ.Μ.Ε. καταγράφει η Γαλλία με 32,6%, ενώ ακολουθεί η Σουηδία με 31,1%, η Ρουμανία με 30,7% και το Ηνωμένο Βασίλειο με 28,3%. Στην τελευταία θέση της κατάταξης βρίσκεται η Ελλάδα, η οποία σημειώνει το χαμηλότερο της ποσοστό εμπιστοσύνης σε ολόκληρη την έρευνα, με μόλις 9,7%.
Ουσιώδη στοιχεία της δημοκρατίας
Οι προτεραιότητες των πολιτών σχετικά με το ποιο στοιχείο θεωρούν το πλέον ουσιώδες για τη δημοκρατία, παρουσιάζουν σημαντικές διαφοροποιήσεις ανάμεσα στις πέντε χώρες. Σε επίπεδο μέσου όρου, η ελευθερία έκφρασης πολιτικών απόψεων και οι ελεύθερες και δίκαιες εκλογές ισοβαθμούν στην πρώτη θέση με 28,2%. Ακολουθούν η παροχή βασικών αναγκών σε όλους (21,7%) και η καθαρή πολιτική απαλλαγμένη από τη διαφθορά (18,3%).
Στην Ελλάδα, το κυρίαρχο στοιχείο για τη δημοκρατία είναι η πολιτική απαλλαγμένη από τη διαφθορά, με το ποσοστό να φτάνει το 35,2%. Ακολουθούν οι ελεύθερες εκλογές με 25,6%, η ελευθερία έκφρασης με 21,1%, ενώ η παροχή βασικών αναγκών συγκεντρώνει το 15%.
Στη Ρουμανία, η ελευθερία έκφρασης πολιτικών απόψεων αποτελεί την απόλυτη προτεραιότητα με 40,1%, ποσοστό που αποκλίνει σημαντικά από τον μέσο όρο. Οι ελεύθερες εκλογές ακολουθούν με 24,3%, ενώ η παροχή βασικών αναγκών (16,6%) και η καταπολέμηση της διαφθοράς (16,1%) βρίσκονται σε χαμηλότερα επίπεδα.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο και τη Σουηδία, οι ελεύθερες και δίκαιες εκλογές αναδεικνύονται ως το πιο ουσιώδες στοιχείο με 32,3% και 30% αντίστοιχα. Στις χώρες αυτές, η παροχή βασικών αναγκών (τροφή, στέγη) θεωρείται επίσης πολύ σημαντική, με τη Σουηδία να καταγράφει 27,5% και το Ηνωμένο Βασίλειο 24,2%. Αντίθετα, η απαίτηση για καθαρή πολιτική χωρίς διαφθορά σημειώνει τα χαμηλότερα ποσοστά της στη Σουηδία με μόλις 12,4%.
Στη Γαλλία, παρατηρείται μια πιο ισορροπημένη κατανομή ανάμεσα στις τρεις πρώτες επιλογές, με τις ελεύθερες εκλογές στο 28,6%, την ελευθερία έκφρασης στο 28,1% και την παροχή βασικών αναγκών στο 25,3%. Το στοιχείο της διαφθοράς θεωρείται το λιγότερο ουσιώδες για τη δημοκρατία από τους Γάλλους πολίτες με 14%.
Αρνητικά στοιχεία για τη λειτουργία της δημοκρατίας
Σύμφωνα με τα στοιχεία που αφορούν τους παράγοντες που επηρεάζουν αρνητικά τη δημοκρατία, στην Ελλάδα ο σημαντικότερος αρνητικός παράγοντας είναι η πεποίθηση ότι οι αποφάσεις επηρεάζονται καθοριστικά από μεγάλα συμφέροντα (29,1%), ακολουθούμενη στενά από την έλλειψη ουσιαστικής λογοδοσίας των πολιτικών και των κομμάτων (28,9%). Επιπλέον, το 25,7% των Ελλήνων θεωρεί ότι η δικαιοσύνη επηρεάζεται από την εκάστοτε κυβέρνηση, ενώ το 24,5% πιστεύει ότι τα κόμματα δεν αγωνίζονται για το δημόσιο συμφέρον.
Στη Σουηδία και το Ηνωμένο Βασίλειο, η έλλειψη ουσιαστικής λογοδοσίας των πολιτικών αποτελεί την πρώτη επιλογή με 28% και 29,9% αντίστοιχα. Στη Σουηδία, η δεύτερη πιο συχνή αναφορά αφορά τα κόμματα που δεν αγωνίζονται για το δημόσιο συμφέρον (25,9%), ενώ στην τρίτη θέση ιεραρχούνται οι κοινωνικές ανισότητες και η φτώχεια με ποσοστό 24,6%. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, μετά την έλλειψη λογοδοσίας, ακολουθεί η απουσία άξιων ηγετών (26,4%), ενώ ως τρίτος σημαντικότερος αρνητικός παράγοντας αναδεικνύεται το γεγονός ότι τα κόμματα δεν αγωνίζονται για το δημόσιο συμφέρον όπως οφείλουν, με ποσοστό 26,2%.
Στη Γαλλία, το κυριότερο πρόβλημα εντοπίζεται στη στάση των κομμάτων απέναντι στο δημόσιο συμφέρον (29,2%), με την επιρροή των μεγάλων συμφερόντων και την απουσία άξιων ηγετών να ισοβαθμούν στη δεύτερη θέση (24%). Παρομοίως, στη Ρουμανία, οι πολίτες προτάσσουν την επιρροή των μεγάλων συμφερόντων στις αποφάσεις (28,8%), την απουσία αγώνα των κομμάτων για το δημόσιο συμφέρον (25,6%) και την έλλειψη ουσιαστικής λογοδοσίας (24,3%).
Παρατηρείται ότι παράγοντες όπως η έλλειψη πολυφωνίας στην ενημέρωση ή η απουσία διαβούλευσης συγκεντρώνουν πολύ χαμηλά ποσοστά σε όλες τις χώρες, με την Ελλάδα να καταγράφει τα χαμηλότερα επίπεδα (1,8% και 2,8% αντίστοιχα).
Άνοδος της ακροδεξιάς
Όσον αφορά στη στάση των πολιτών απέναντι στην άνοδο της άκρας δεξιάς και κατά πόσο αυτή αποτελεί κίνδυνο για τη λειτουργία της δημοκρατίας, σε επίπεδο μέσου όρου των πέντε χωρών, η πλειοψηφία των ερωτηθέντων σε ποσοστό 56,6% συμφωνεί με αυτή την άποψη, ενώ το 33% εκφράζει τη διαφωνία του. Η Ελλάδα καταγράφει το υψηλότερο ποσοστό συμφωνίας ανάμεσα και στις πέντε χώρες (66,5%). Ακολουθεί η Σουηδία με 58% συμφωνία και 30,3% διαφωνία, και το Ηνωμένο Βασίλειο με 56,8% έναντι 31,3% αντίστοιχα. Στη Γαλλία, το ποσοστό όσων βλέπουν την άνοδο αυτή ως κίνδυνο διαμορφώνεται στο 53,1%, ενώ καταγράφεται το υψηλότερο ποσοστό διαφωνίας (39,8%) σε σχέση με τις υπόλοιπες χώρες της έρευνας. Τέλος, στη Ρουμανία, οι απόψεις εμφανίζονται κάπως πιο μοιρασμένες, με το 48,8% να συμφωνεί ότι η άνοδος της άκρας δεξιάς αποτελεί απειλή για τη δημοκρατία και το 37,1% να εκφράζει τη διαφωνία του.
Ελευθερία έκφρασης
Η ελευθερία έκφρασης αναγνωρίζεται από την πλειοψηφία των πολιτών στις πέντε χώρες, με τον μέσο όρο των θετικών απαντήσεων να διαμορφώνεται στο 64,7%. Η Σουηδία παρουσιάζει το υψηλότερο ποσοστό με 78,1%, ακολουθούμενη από τη Γαλλία με 69% και το Ηνωμένο Βασίλειο με 66,1%. Στην Ελλάδα, το 57,2% των ερωτηθέντων πιστεύει ότι υπάρχει ελευθερία έκφρασης στη χώρα, ενώ το 41% εκφράζει την αντίθετη άποψη. Το χαμηλότερο ποσοστό θετικών απαντήσεων καταγράφεται στη Ρουμανία με 53,3%.
Πολιτική επιρροή των πολιτών
Αναφορικά με τη δυνατότητα των πολιτών να επηρεάσουν τα πράγματα στη χώρα τους, ο μέσος όρος των αρνητικών απαντήσεων (52,2%) υπερτερεί των θετικών (43,9%). Η Σουηδία είναι η μοναδική χώρα όπου η πλειοψηφία των πολιτών (52%) νιώθει ότι μπορεί να επηρεάσει τις εξελίξεις. Η Ελλάδα εμφανίζεται διχασμένη, καθώς το 49,1% δηλώνει ότι δεν μπορεί να ασκήσει επιρροή έναντι του 46,4% που απαντά θετικά. Η εντονότερη αίσθηση αδυναμίας παρατηρείται στη Γαλλία, όπου το 60,9% των πολιτών πιστεύει ότι δεν μπορεί να επηρεάσει την κατάσταση.
Διαγενεακή σύγκριση στην ποιότητα ζωής
Στο ερώτημα αν η τωρινή γενιά ζει καλύτερα ή χειρότερα από τη γενιά των γονιών της, ο μέσος όρος των πέντε χωρών κλίνει οριακά προς την αρνητική πλευρά, με το 49,1% να απαντά «χειρότερα» έναντι του 46,8% που απαντά «καλύτερα». Η Ελλάδα καταγράφει την πιο απαισιόδοξη στάση, με το 59,9% των πολιτών να θεωρεί ότι η ζωή του είναι χειρότερη από εκείνη των γονέων του. Ακολουθεί η Γαλλία, όπου το 55,4% δηλώνει επίσης ότι ζει χειρότερα. Στον αντίποδα, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ρουμανία παρουσιάζουν την πιο θετική εικόνα, με το 53,5% των ερωτηθέντων σε κάθε χώρα να δηλώνει ότι ζει καλύτερα, ενώ στη Σουηδία το αντίστοιχο ποσοστό ανέρχεται σε 49,5%.
Η απαισιοδοξία εντείνεται σημαντικά όταν το ερώτημα αφορά το μέλλον της επόμενης γενιάς. Ο μέσος όρος όσων πιστεύουν ότι τα παιδιά που είναι σήμερα 10-17 ετών θα ζήσουν χειρότερα από τους ίδιους ανέρχεται στο 61,6%, ενώ ένα 28,1% εκφράζει αισιοδοξία. Η Ελλάδα καταγράφει το υψηλότερο ποσοστό αρνητικών προσδοκιών με 72,9%, ακολουθούμενη από τη Γαλλία με 70,4%. Ακόμη και στις χώρες με τις λιγότερο αρνητικές προβλέψεις, η πλειοψηφία παραμένει απαισιόδοξη: στη Σουηδία το 57,9% θεωρεί ότι τα παιδιά θα ζήσουν χειρότερα, στη Ρουμανία το 54,5% και στο Ηνωμένο Βασίλειο το 52,5%.
Μελλοντικές προκλήσεις
Στην Ελλάδα, το δημογραφικό ζήτημα αναδεικνύεται ως η απόλυτη πρόκληση, με το 53,5% των πολιτών να το θέτει ως πρώτη προτεραιότητα, ποσοστό που είναι το υψηλότερο μεταξύ όλων των χωρών και όλων των κατηγοριών της ερώτησης. Ακολουθούν η αντιμετώπιση της φτώχειας με 34,5% και το ζήτημα της μετανάστευσης με 27,7%.
Στη Γαλλία, τη Σουηδία και το Ηνωμένο Βασίλειο, η μετανάστευση αποτελεί την κορυφαία πρόκληση για το μέλλον. Το υψηλότερο ποσοστό ανησυχίας για το θέμα αυτό καταγράφεται στο Ηνωμένο Βασίλειο με 48,3%, ενώ στη Γαλλία ανέρχεται στο 32,6% και στη Σουηδία στο 31%. Παράλληλα, οι πολίτες αυτών των χωρών ιεραρχούν ψηλά την περιβαλλοντική κρίση (με τη Γαλλία στο 29,1% και το Ηνωμένο Βασίλειο στο 27,3%) και τη λειτουργία του συστήματος υγείας, το οποίο απασχολεί ιδιαίτερα το Ηνωμένο Βασίλειο (38,3%) και τη Σουηδία (30,6%).
Στη Ρουμανία, η κύρια ανησυχία των πολιτών εστιάζεται στην αντιμετώπιση της φτώχειας, η οποία συγκεντρώνει 38,1%. Ως εξίσου σημαντικές προκλήσεις για τη χώρα αξιολογούνται οι κοινωνικές ανισότητες (27,9%) και το σύστημα υγείας (26,2%).
Οι τεχνολογικές εξελίξεις φαίνεται να θεωρούνται η μικρότερη πρόκληση για το μέλλον των χωρών, καθώς συγκεντρώνουν πολύ χαμηλά ποσοστά που κυμαίνονται από 3% έως 5,6%. Αντίθετα, ζητήματα όπως η διατήρηση της ειρήνης παρουσιάζουν μεγαλύτερη βαρύτητα στη Σουηδία (22,2%) και τη Γαλλία (21,7%), ενώ το εκπαιδευτικό σύστημα απασχολεί περισσότερο τους πολίτες στη Ρουμανία (21,6%).
Γενικές παρατηρήσεις
- Οι δημοκρατικές αξίες είναι κυρίαρχες στις 5 χώρες στις οποίες διεξήχθη η έρευνα. Αυτή τη μεγάλη εικόνα δεν πρέπει να την ξεχνάμε όταν συζητάμε για τα προβλήματα των θεσμών και την άνοδο των αντικοινοβουλευτικών δυνάμεων.
- Η δυσαρέσκεια των πολιτών που είναι μεγάλη, αφορά κατά κύριο λόγο τη λειτουργία της δημοκρατίας, όχι την ίδια τη δημοκρατία. Η εκφραζόμενη δυσαρέσκεια για τη λειτουργία της δημοκρατίας πρέπει να συνεκτιμηθεί με την πλειοψηφική αίσθηση των πολιτών ότι δεν ακούγονται στα κέντρα λήψης των αποφάσεων. Το μεγάλο ποσοστό δυσαρέσκειας για τη λειτουργία της δημοκρατίας την ώρα που οι πολίτες πιστεύουν σε αυτήν, αναδεικνύει την ανάγκη σημαντικών διορθωτικών κινήσεων στη λειτουργία των θεσμών και του πολιτικού συστήματος.
- Σε όλες τις χώρες παρατηρείται μια μειοψηφική αλλά ισχυρή παρουσία αντικοινοβουλευτικών απόψεων. Καταγράφονται επίσης μειοψηφικά αλλά ισχυρά ποσοστά πολιτών που δεν θεωρούν την Ακροδεξιά απειλή για τη δημοκρατία. Τα ποσοστά αυτά αποτελούν καμπανάκι κινδύνου για τις δημοκρατικές πολιτικές δυνάμεις.
- Μειοψηφικά αλλά σχετικά ισχυρά είναι και τα ποσοστά όσων δεν απορρίπτουν έναν ηγέτη που θα παραβίαζε τους δημοκρατικούς κανόνες, αν αυτός ήταν αποτελεσματικός. Το γεγονός όμως ότι κατά μέσο όρο το 68,9% απορρίπτει αυτήν την ιδέα, δείχνει ότι στην Ευρώπη παρόλο που το ρεύμα του αυταρχισμού είναι ισχυρό, η εγκαθίδρυση προσωποκεντρικών αυταρχικών κυβερνήσεων δεν είναι εύκολη.
- Η έρευνα επιβεβαιώνει την αποστασιοποίηση των πολιτών από τα κόμματα, ακόμα και από εκείνα που οι ίδιοι εντέλει επιλέγουν στην κάλπη. Η μη εξυπηρέτηση του δημόσιου οφέλους από τα κόμματα θεωρείται κορυφαίο πρόβλημα για τη λειτουργία της δημοκρατίας. Η αποστασιοποίηση από τα κόμματα συνοδεύεται και από χαμηλό ενδιαφέρον για την πολιτική.
- Ως κορυφαία προβλήματα στη λειτουργία της δημοκρατίας αξιολογούνται η επιρροή των μεγάλων συμφερόντων στην πολιτική καθώς και η ελλιπής λογοδοσία των πολιτικών.
- Γενικά η εμπιστοσύνη προς τους θεσμούς είναι χαμηλή. Είναι χαρακτηριστικό ότι το μεγαλύτερο ποσοστό εμπιστοσύνης (αυτό για την Ευρωπαϊκή Ένωση) είναι μόλις 42,9%.
- Αξίζει να σημειωθεί ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη και τα social media προσλαμβάνονται ως βασικές απειλές για τη δημοκρατία. Οι απαντήσεις δείχνουν ότι οι πολίτες δεν συμμερίζονται πια τον τεχνολογικό οπτιμισμό καθώς και ότι έχει ανατραπεί η παλαιότερη αντίληψη ότι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης συμβάλλουν στην εμβάθυνση της δημοκρατίας.
- H απαισιοδοξία για το μέλλον είναι πλειοψηφική στους πολίτες των 5 χωρών που συμμετείχαν στην έρευνα, αφού θεωρούν ότι οι επόμενες γενιές θα ζήσουν χειρότερα. Το γεγονός ότι βασική πρόκληση για το μέλλον θεωρείται η μετανάστευση πρέπει να συνδεθεί με το υψηλό ποσοστό ανοχής στην ακροδεξιά.
- Παρά τα στερεότυπα του δημόσιου λόγου, η έρευνα αναδεικνύει ότι η ελληνική κοινωνία είναι πιο προσηλωμένη στη δημοκρατία και πιο πολιτικοποιημένη από τις άλλες τέσσερις ευρωπαϊκές κοινωνίες. Ωστόσο, οι Έλληνες πολίτες είναι πιο δυσαρεστημένοι από τη λειτουργία της δημοκρατίας από ό,τι οι άλλοι Ευρωπαίοι. Αισθάνονται επίσης σε μεγαλύτερα ποσοστά ότι η οικονομική θέση τους είναι δυσχερής, κάτι που αναμφίβολα αποτελεί αποτύπωμα της οικονομικής κρίσης. Τέλος, αξίζει να σημειωθεί ότι στην Ελλάδα καταγράφονται τα πιο υψηλά ποσοστά δυσαρέσκειας για τη διαφθορά και τη λειτουργία της δικαιοσύνης.
- Γενικό συμπέρασμα: Η δημοκρατία στις 5 ευρωπαϊκές χώρες παραμένει ηγεμονική, αλλά χρειάζεται αλλαγές στη λειτουργία της γιατί αντιμετωπίζει πραγματικές απειλές.
Αν θέλαμε να κρατήσουμε κάτι από κάθε χώρα συγκριτικά με τις υπόλοιπες:
Μεγάλη Βρετανία: Τα ποσοστά οικονομικής ικανοποίησης και εμπιστοσύνης στους θεσμούς είναι πιο μεγάλα από ό,τι θα αντιστοιχούσε στην εικόνα μιας χώρας σε πολιτική κρίση.
Γαλλία: Δυσαρέσκεια για τη λειτουργία της δημοκρατίας και υψηλή στήριξη στην Άκρα Δεξιά.
Σουηδία: Στη Σουηδία καταγράφονται τα μεγαλύτερα ποσοστά ικανοποίησης από τη λειτουργία της δημοκρατίας κι εμπιστοσύνης στους θεσμούς.
Ρουμανία: Στη Ρουμανία καταγράφονται τα πιο υψηλά ποσοστά αντικοινοβουλευτικών απόψεων και τα πιο χαμηλά ποσοστά εμπιστοσύνης στους θεσμούς.
Ελλάδα: Τα πιο μεγάλα ποσοστά πίστης στη δημοκρατία αλλά και δυσαρέσκειας για τη λειτουργία της, αυξημένη σημασία από τους πολίτες στο ζήτημα της διαφθοράς.
Πέτρος Ιωαννίδης Διευθυντής της aboutpeople
Aναστασία Θωμά αναλύτρια της aboutpeople
[i] Τα αποτελέσματα παρουσιάζονται σε επίπεδο χώρας. Όπου χρησιμοποιείται τιμή αναφοράς για το σύνολο των χωρών, αυτή αντιστοιχεί στον μέσο όρο (average) των πέντε χωρών στις οποίες διεξήχθη ξ έρευνα. Ο μέσος όρος δεν είναι πληθυσμιακά σταθμισμένος μεταξύ των χωρών.
